Huko Goma, utalii hauishii tu katika mandhari ya volkano, maji ya Ziwa Kivu au utajiri wa maliasili unaolizunguka jiji hilo. Utalii pia unaweza kugunduliwa kupitia ladha. Katika migahawa, hoteli, masoko na hata katika familia, Sambaza, samaki mdogo wa Ziwa Kivu, amejikita kama mojawapo ya alama halisi za utambulisho wa vyakula vya Goma. Kwa wageni wengi, kuonja Sambaza aliyechomwa au aliyeandaliwa kwa kufuata mapishi ya kienyeji ni uzoefu usiopaswa kukosekana; ni njia ya kuifahamu Goma kupitia ladha ya ziwa lake na mila za wakazi wake.
Utaalamu huu wa upishi, unaoshirikishwa pia na Bukavu, katika mkoa jirani wa Kivu Kusini, kwa hakika unasimulia hadithi ya eneo zima. Kwa vizazi vingi, jamii zinazoishi kandokando ya Ziwa Kivu zimekuwa na uhusiano wa karibu na ziwa hilo, unaojengwa juu ya uvuvi, biashara na ulaji wa mazao yake. Huko Goma na Bukavu, Sambaza huandamana na milo ya familia, sherehe na nyakati za kushirikiana pamoja. Katika maeneo ya malazi na migahawa yanayowapokea wasafiri, samaki huyu hupata nafasi yake kwenye meza, akiwapa watalii fursa ya kugundua bidhaa ya eneo hilo inayohusiana moja kwa moja na mazingira yanayounda utambulisho wa miji hiyo miwili.
Kwa mtazamo wa utalii, kipengele hiki cha gastronomia bado kina uwezo mkubwa ambao haujatumiwa kikamilifu. Sambaza anaweza kuwa sehemu ya ofa halisi ya utalii wa vyakula kuzunguka Ziwa Kivu: kutembelea maeneo ya uvuvi, kushuhudia shughuli za wavuvi, kutembelea masoko, kujifunza mbinu za utayarishaji na hatimaye kuonja chakula hicho katika migahawa ya eneo husika. Mtazamo kama huo unaweza kuugeuza bidhaa inayotumiwa kila siku kuwa uzoefu wa kiutalii, huku ukitangaza kwa pamoja utamaduni wa chakula, ujuzi wa wenyeji na urithi wa asili wa Goma.
Nyuma ya rasilimali hii ndogo ya majini kuna pia shughuli ya kiuchumi inayowapatia maisha kaya nyingi. Mfanyabiashara mmoja wa Sambaza aliyehojiwa na Beroyafm.net anaeleza kuwa shughuli hiyo humwezesha kukidhi mahitaji kadhaa muhimu ya familia yake. Mapato yanayotokana na biashara hiyo huchangia hasa katika kulipia masomo ya watoto, chakula na matibabu ya wanafamilia. Ushuhuda wake unaipa sekta hii sura ya kibinadamu: nyuma ya kila sehemu ya Sambaza inayouzwa kuna familia zinazotegemea shughuli hiyo kwa ajili ya mahitaji yao ya kila siku.
Kwa mujibu wa mkazi mmoja wa Goma aliyezungumza na Beroyafm.net, Sambaza ni miongoni mwa alama zinazotambulisha Goma na Bukavu. Mtazamo huu wa wananchi unaonyesha kwa kiasi kikubwa nafasi ya kitamaduni ya samaki huyu, ambaye kwa miaka mingi amekuwa ishara ya maisha yanayozunguka Ziwa Kivu. Biashara yake pia haibaki katika mipaka ya miji hiyo miwili, kwani sehemu ya samaki hao husafirishwa hadi katika maeneo mengine, hivyo kuchangia kuenea kwa umaarufu wake wa kitamaduni na kuongeza mzunguko wa mapato katika jamii mbalimbali.
Hata hivyo, hakuna uwezekano wa kuendeleza utalii endelevu unaotegemea Sambaza bila kulinda ziwa linalompa uhai. Ubora wa mfumo huu wa ikolojia unahusiana moja kwa moja na uhai na uzalishaji wa viumbe wa majini, pamoja na mustakabali wa shughuli za kiuchumi zinazotegemea ziwa hilo. Uchafuzi wa mazingira, uharibifu wa kingo za ziwa na uvamizi au unyang’anyi wa maeneo ya mwambao ni vitisho si kwa mazingira pekee, bali pia kwa uchumi wa eneo na uwezo wa Goma na Bukavu katika sekta ya utalii. Kulilinda Ziwa Kivu, kwa hiyo, ni kulinda rasilimali ya asili, urithi wa kitamaduni na chanzo cha mapato kwa jamii.
Hatimaye, Sambaza anaonekana kuwa zaidi ya samaki anayehudumiwa kwenye sahani. Huko Goma, ni lango la kuendeleza utalii wa vyakula, bidhaa inayomwezesha mgeni kuionja ardhi hii huku akigundua historia, mila, desturi na maisha ya kila siku ya jamii zinazoishi kandokando ya Ziwa Kivu. Kuthamini na kuendeleza thamani ya utajiri huu mdogo wa Ziwa Kivu ni kuipa sekta ya utalii wa ndani sura mpya; kuilinda ziwa ni kuhakikisha kuwa ladha hii iliyofungamana kwa karibu na utambulisho wa Goma na Bukavu itaendelea kusimulia hadithi ya eneo hili kwa vizazi vijavyo.
Emmanuel Kasereka bin Vikingi