Tangazo la Serikali ya Kinshasa limegeuka kuwa tukio lenye utata. Ijumaa tarehe 17 Aprili 2026, kundi la kwanza la wahamiaji waliotimuliwa kutoka Marekani liliwasili katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa N’djili, eneo la Tshangu.

Kwa mujibu wa vyanzo vya kiuwanja wa ndege, waliosafirishwa ni watu 15, akiwemo raia wa Peru na Ekuador. Hata hivyo, hakuna orodha rasmi iliyotolewa. Mahali pa malazi yao, muda wa kukaa, na hadhi ya kisheria hawakufafanuliwa.

Mara baada ya kutua kwa ndege, hali ya taharuki ilijitokeza. Chama cha upinzani kilikusanya maandamano jijini Kinshasa, kikilalamikia kile walichokiita “makubaliano ya kificho” na Washington. Waandamanaji wana hofu kwamba Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo itageuzwa kuwa “eneo la kupitisha” wahamiaji waliokataliwa na nchi za Kaskazini.

Mashirika ya kiraia nayo yamepaza sauti, yakikosoa ukosefu wa uwazi: hakuna taarifa kuhusu wasifu wa wahamiaji hao, masharti ya kukaa kwao, faida au masharti yaliyokubaliwa na Kinshasa, wala msingi wa kisheria wa uwepo wao.

Serikali, kwa upande wake, imejaribu kutuliza hali. Chanzo cha ndani kimesema ni “kukaa kwa muda mfupi,” bila kutoa maelezo zaidi kuhusu taratibu, muda halisi, au hadhi ya kisheria. Haijulikani kama huu ni mwanzo wa msururu wa makundi mengine makubwa zaidi.

Ukosefu wa maelezo umewasha moto wa uvumi: je, ni makubaliano ya pande mbili na Marekani? Je, ni mpango wa kibinadamu? Au ni sehemu ya masharti ya kidiplomasia au kifedha? Hakuna jibu rasmi lililotolewa.

Tukio hili limefungua upya mjadala kuhusu sera ya uhamiaji ya RDC. Nchi yenye changamoto zake za kibinadamu mashariki mwa taifa, inaweza kweli kupokea wahamiaji waliotimuliwa kwingine? Kwa uwazi upi? Kwa vigezo vipi? Na kwa ufuatiliaji upi?

Kwa watetezi wa haki za binadamu, kipaumbele ni kuhakikisha heshima ya haki za wahamiaji hao na kuzuia RDC isigeuzwe kuwa kituo cha kizuizi kilichohamishwa. Kwa sehemu ya raia, hoja kuu ni ile ya uhuru wa taifa na haki ya umma kupata taarifa juu ya maamuzi yenye uzito wa kisiasa.

Bila mawasiliano ya kina, malumbano yanaweza kuongezeka. Hatima ya mjadala huu itategemea ufafanuzi ambao Kinshasa itatoa—au kushindwa kutoa—katika siku chache zijazo.

Romulus Nzalumbo