Mkutano wa tathmini iliyofanyika kuanzia tarehe 17 hadi 21 Agosti nchini Uswisi kati ya Kinshasa na AFC/M23 imeleta hatua za mbele kuhusu usitishaji mapigano, lakini hakuna itifaki mahususi iliyowekwa kwa makundi ya wenyeji yenye silaha ya Ituri.
Kwa muda wa siku tano, kuanzia tarehe 17 hadi 21 Agosti, Serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na AFC/M23 zilikutana nchini Uswisi katika mfumo wa Mchakato wa Doha. Lengo lilikuwa kutathmini utekelezaji wa Mkataba wa Mfumo uliotiwa saini mwezi Novemba 2025 na kuufufua mchakato wa amani uliokwama.
Mwisho wa mkutano huo, uliowezeshwa na Qatar, Marekani, Togo, Umoja wa Afrika na Uswisi, ramani ya utekelezaji iliidhinishwa. Ramani hiyo inaweka ratiba ya kukamilisha itifaki zilizobaki za makubaliano hayo, na hasa kuanzisha kikamilifu Mekanizimu ya Pamoja ya Uthibitishaji Iliyopanuliwa Plus (MCVE+), yenye jukumu la kufuatilia utekelezaji wa usitishaji mapigano.
MCVE+ pia imepiga hatua mpya. Sekretarieti yake imeanzishwa, huku ujumbe wa upelelezi ukifanyika tarehe 20 Agosti kwa msaada wa MONUSCO. Aidha, ujumbe wa kwanza wa uthibitishaji unatarajiwa kufanyika Minembwe, katika mkoa wa Kivu Kusini.
Hatua hiyo imepongezwa na Umoja wa Mataifa, lakini kwa tahadhari. Tom Fletcher, mkuu wa masuala ya kibinadamu wa Umoja wa Mataifa, anakumbusha kwamba: “Jambo gumu zaidi bado ni kubadilisha ahadi kuwa uhalisia.”
Na Ituri iko wapi katika mchakato huu?
Hili ndilo swali linalozua maswali makubwa. Kwenye maeneo ya Irumu, Komanda na Djugu, wakazi bado hawajaona matokeo yoyote ya mchakato huo. Hakuna itifaki kuhusu mpango wa Kuwaondoa wapiganaji kwenye makundi na kuwaingiza katika maisha ya kiraia (DDR) kwa makundi ya wenyeji yenye silaha, yakiwemo CODECO, Zaire na mengine, ambayo imekamilishwa. Pia hakuna tamko la wazi kuhusu haki kwa waathiriwa wa mauaji ya mara kwa mara, wala kuhusu kurejea kwa usalama kwa maelfu ya wakimbizi wa ndani waliolazimika kuyakimbia makazi yao.
Kwa Ituri, ambayo imeendelea kubeba mzigo mkubwa wa ghasia, huku zaidi ya ukiukaji 600 wa haki za binadamu ukiripotiwa mwezi Juni pekee, mkutano wa Uswisi unaonekana kama mazungumzo kati ya wahusika wawili, wakati mzozo wenyewe una sura nyingi na unahusisha wahusika mbalimbali.
“Ni jambo jema kuzungumzia amani huko Minembwe. Lakini ni nani anayezungumzia amani kwa ajili ya Shari, Ofai na Komanda?” anauliza kiongozi mmoja wa jamii huko Irumu aliyewasiliana na chumba chetu cha habari.
Wakati jamii za Irumu zikisubiri kuona kama ramani ya utekelezaji ya Doha itafika pia kwenye maeneo yao, wakazi wanaendelea kubaki kati ya matumaini na hali ya kukata tamaa.
Ikumbukwe kwamba muundo kamili wa ujumbe wa Serikali ya Kongo haukuwekwa wazi, kwa kuwa mkutano huo ulifanyika kwa usiri. Kwa mujibu wa taarifa ya pamoja, ni “wawakilishi wa Serikali ya Kongo” pekee waliothibitishwa kushiriki, pamoja na wawezeshaji wa kimataifa.
La Reine Aminata Kitambala