Takribani wiki tisa baada ya kuonekana akiwa amekwama ufukweni na baadaye kuzikwa kwa haraka, nyangumi mwenye nundu aliyepatikana katika mwambao wa Muanda, mkoani Kongo-Kati, anatarajiwa kufukuliwa. Serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo sasa inataka mabaki yake kufanyiwa uchunguzi wa kisayansi ili kubaini kwa usahihi mazingira na sababu zilizopelekea kifo chake, huku pia ikitafakari uwezekano wa kuugeuza eneo hilo kuwa kivutio cha utalii.
Mnamo Julai 2, 2026, nyangumi mwenye nundu mwenye urefu wa takribani mita saba na uzito wa kati ya tani saba na nane aligunduliwa akiwa katika hali ya dhiki kwenye ufukwe wa Muanda. Kwa karibu saa 48, maafisa wa Taasisi ya Kongo ya Uhifadhi wa Mazingira (ICCN), mamlaka za eneo hilo pamoja na volontia walijaribu kumuokoa. Hata hivyo, kutokana na ukosefu wa vifaa maalumu vya kiufundi, juhudi hizo hazikuweza kuokoa maisha ya mnyama huyo. Kifo chake kilivuta hisia kubwa, hasa kutokana na nadra ya kuwepo kwa mamalia huyu wa baharini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambayo ina takribani kilomita 40 pekee za mwambao wa bahari.
Baada ya nyangumi huyo kufa, ICCN ilipiga marufuku wananchi kumgusa au kutumia nyama yake kwa chakula, kama hatua ya tahadhari. Kutokana na hatari ya kiafya iliyoweza kusababishwa na kuoza kwa mzoga wenye uzito wa tani kadhaa ukiwa wazi, mamlaka ziliamua hatimaye kumzika. Korongo lenye uwezo wa kubeba tani 42 lilisafirishwa kutoka Matadi ili kuwezesha shughuli hiyo, iliyotanguliwa na sherehe ya kimila. Hata hivyo, nyangumi huyo alizikwa bila kuchukuliwa sampuli wala kufanyiwa uchunguzi wa maiti, hali iliyowanyang’anya wataalamu wa sayansi fursa ya kupata mara moja taarifa muhimu kuhusu chanzo cha kifo chake.
Ukosefu huo wa uchunguzi ulikiriwa na Waziri wa Mazingira na Maendeleo Endelevu, Marie Nyange Ndambo, wakati wa mkutano na waandishi wa habari uliofanyika Kinshasa tarehe 7 Julai. Kwa mujibu wa waziri huyo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ilikuwa na wataalamu wawili pekee wa nyangumi kwa nchi nzima, ambao wakati huo walikuwa nje ya nchi kwa ajili ya shughuli za kikazi. Kutokana na kukosekana kwa wataalamu hao, hakuna uchunguzi wa kisayansi ulioweza kufanyika kabla ya mazishi. Hali hiyo ilikuwa ya kusikitisha zaidi kwa kuwa hakuna mifupa ya nyangumi iliyokuwa imehifadhiwa katika makumbusho ya nchi. Hata hivyo, waziri huyo aliahidi kwamba sababu za tukio hilo zingefichuliwa « wakati utakapofika ».
Sasa wakati huo unaonekana kuwa umefika. Serikali imetangaza uamuzi wa kuifukua mizoga ya nyangumi huyo ili mabaki yake yafanyiwe uchunguzi wa kisayansi. Uchunguzi huo unatarajiwa kusaidia kubaini kwa usahihi zaidi mazingira na chanzo cha kifo chake. Miongoni mwa dhana zinazotajwa ni uwezekano wa ugonjwa au tatizo la kiafya ambalo halikutambuliwa, kugongwa na meli katika eneo la bahari linalotumiwa kwa wingi kuelekea bandari ya Matadi, pamoja na kupoteza mwelekeo kutokana na uchafuzi wa sauti au hata madhara ya uzee. Hata hivyo, hadi sasa hakuna mojawapo ya dhana hizo iliyothibitishwa.
Mbali na umuhimu wa kisayansi, mamlaka zinataka pia kutoa mwelekeo mpya kwa tukio hilo. Waziri wa Utalii, Didier Mazenga, amependekeza eneo ambako nyangumi huyo alizikwa libadilishwe kuwa kivutio cha utalii. Mifupa ya nyangumi huyo inaweza kuhifadhiwa na kuonyeshwa kwa wageni, hatua ambayo inaweza kuipa Muanda urithi wa kipekee wa kisayansi na kitalii. Mpango huo pia unaweza kusaidia kuhifadhi kumbukumbu ya tukio hili adimu, huku ukitoa fursa ya kuwaelimisha wananchi kuhusu bioanuwai ya baharini na umuhimu wa kulinda mifumo ikolojia ya maeneo ya pwani.
Akiwa amezikwa kwa haraka kabla sayansi haijapata fursa ya kubaini mazingira ya kifo chake, nyangumi wa Muanda sasa anajiandaa « kurejea juu ya ardhi ». Kufukuliwa kwake kunaweza kubadilisha tukio lililoanza kwa hatua za dharura na changamoto za kiufundi kuwa fursa ya utafiti, uhifadhi na utalii wa urithi wa asili wa Kongo. Kinachosubiriwa sasa ni kufahamu kile ambacho mabaki yake yatafunua kuhusu chanzo cha kifo chake na vitisho vinavyoweza kuwakabili mamalia wakubwa wa baharini wanaopatikana katika maji ya Kongo-Kati.
Aminata Kitambala