Mvutano kuhusu mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Virunga unaendelea kuongezeka. Mkuu wa vijiji vya Bapakombe Bakondo/Mayangose alitangaza tarehe 30 Julai huko Kididiwe kuanza kwa zoezi la kukusanya saini kwa ajili ya ombi litakalowasilishwa katika Bunge la Taifa. Lengo ni kuomba kufanyiwa marekebisho kwa sheria inayobainisha mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Virunga (PNVI).
Wakiwa wamekutana katika mkutano mkuu, wakulima pamoja na viongozi wa kimila waliidhinisha hatua hiyo na kuunda kamati itakayoratibu upatikanaji wa rasilimali ili kuhakikisha ombi hilo linafanikiwa. Ombi hilo linategemea nyaraka mbili: ripoti inayopingwa ya tume iliyoundwa na Gavana wa Mkoa pamoja na ripoti ya tume ya Bunge ya mwaka 2013.
Kwa waasisi wa mpango huo, lengo ni kutetea haki za jamii zinazoishi kandokando ya hifadhi ambazo, kwa mujibu wao, zimekuwa zikiishi kwa miaka mingi katika hali ya kutokuwa na uhakika kuhusu umiliki wa ardhi.
Suala hili si jipya. Tarehe 25 Julai 2025, Mahakama ya Amani ya Beni iliwaachia huru wakulima 27 waliokuwa wamekamatwa kwa kulima katika bonde la Mwalika, eneo ambalo Taasisi ya Kongo ya Uhifadhi wa Mazingira (ICCN) inalichukulia kuwa sehemu ya hifadhi hiyo. Mbunge wa Taifa Saidi Balikwisha wakati huo alipendekeza kuundwa kwa tume ya wataalamu ili “kubainisha kwa usahihi mipaka ya hifadhi kutoka Rutshuru, kupitia Lubero hadi Beni.”
“Huenda wakaachiliwa huru leo, lakini hakuna anayejua kitakachotokea kesho. ICCN inaweza tena kuwatuma walinzi wake wa mazingira,” aliwahi kuonya.
Ikiwa imeorodheshwa kuwa Urithi wa Dunia wa UNESCO tangu mwaka 1979 na pia kwenye orodha ya maeneo ya urithi wa dunia yaliyo hatarini, Hifadhi ya Taifa ya Virunga inaendelea kufuatiliwa kwa karibu na jumuiya ya kimataifa. UNESCO na Umoja wa Kimataifa wa Uhifadhi wa Mazingira (UICN) wanasisitiza kuwa shughuli zozote za utafutaji au uchimbaji wa mafuta na madini haziendani na hadhi hiyo.
Hata hivyo, kwa upande wa jamii zinazozunguka hifadhi, malalamiko yanaendelea kuongezeka. Wanalaumu ukataji miti, uchafuzi wa mazingira na zaidi ya yote kupotea kwa vyanzo vyao vya kujikimu. Wanasisitiza kuwa madai yao makuu ni kufafanuliwa kwa mipaka ya hifadhi ili kuwezesha kuishi kwa amani kati ya shughuli za uhifadhi wa mazingira na kilimo.
Mwaka 2018, Wizara ya Hidrokaboni ilikuwa tayari imejaribu kuanzisha mchakato wa kuondoa hadhi ya hifadhi katika vitalu namba 4 na 5 vya Virunga, hatua iliyozua upinzani mkubwa kutoka kwa mashirika ya kiraia.
Kupitia ombi hili, vijiji vya Bapakombe Bakondo vinataka kupeleka mjadala huo katika ngazi ya juu ya taasisi za taifa. Vinatarajia wabunge wa taifa watarejea kwenye ripoti mbili zilizopo ili kufungua upya mjadala wa kisheria kuhusu mipaka ya hifadhi hiyo.
Kati ya wajibu wa kulinda mfumo wa kipekee wa ikolojia duniani na mahitaji ya kijamii ya wananchi wanaoishi pembezoni mwa hifadhi, mjadala huu bado haujapatiwa suluhisho. Sasa jukumu liko mikononi mwa Bunge la Taifa kutoa uamuzi kuhusu suala hilo nyeti.
La Reine Aminata Kitambala