Katika kuadhimisha Siku ya Kimataifa ya Maziwa, inayoadhimishwa tarehe 27 Agosti, Ziwa Albert limeonekana mkoani Ituri kuwa zaidi ya urithi wa kiikolojia. Katika mkoa uliokumbwa pakubwa na ukosefu wa usalama, ziwa hilo sasa limekuwa chanzo muhimu cha mapato na chakula kwa maelfu ya familia zilizolazimika kuyahama makazi yao au zilizopoteza fursa ya kufikia mashamba yao.
Tarehe 27 Agosti, jumuiya ya kimataifa inaadhimisha Siku ya Kimataifa ya Maziwa. Nchini Ituri, maadhimisho haya yana umuhimu wa pekee, kwa kuwa maji ya Ziwa Albert yamekuwa muhimu kwa maisha ya wakazi wa pembezoni mwa ziwa hilo. Likiwa ndilo ziwa kubwa pekee linalotambuliwa rasmi katika mkoa huo, Ziwa Albert lina eneo la takribani kilomita za mraba 5,270, likiwa kati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Kwa miaka kadhaa sasa, mzozo wa kiusalama katika maeneo ya Djugu, Mahagi na Irumu umebadilisha kwa kiasi kikubwa uhusiano wa wakazi na rasilimali hii.
Hata hivyo, mabadiliko haya makubwa kuelekea uvuvi yanaongeza shinikizo kwa mfumo wa ikolojia wa Ziwa Albert. Idadi ya wavuvi inadaiwa kuongezeka kwa kiasi kikubwa katika eneo la Djugu tangu mwaka 2022, huku ziwa hilo likiwa sasa chanzo muhimu cha mahitaji ya kimaisha kwa sehemu kubwa ya kaya zinazoishi pembezoni mwake. Utegemezi huu, unaochochewa na kupotea kwa njia za jadi za uzalishaji, unaweza hatua kwa hatua kugeuza suluhisho la kuokoa maisha kuwa sababu nyingine ya kuzidisha udhaifu wa jamii.
Wakikabiliwa na njaa na ukosefu wa njia mbadala za kiuchumi, baadhi ya wavuvi wanatumia mbinu zinazoharibu mazingira, ikiwemo nyavu za mbu, nyavu za kuvuta samaki ufukweni pamoja na uvuvi wa usiku bila kuzingatia vipindi vya kutosha vya mapumziko ya kibaolojia. Mbinu hizi zinachangia kuvuliwa kwa vifaranga vya samaki na kuharibiwa kwa maeneo ya mazalia. Kwa muda mrefu, hali hiyo inatishia moja kwa moja uwezo wa ziwa hilo kuzalisha upya rasilimali zake za samaki na kuendelea kuwalisha watu wanaolitegemea.
Dalili za kupungua kwa baadhi ya aina za samaki tayari zinaibua wasiwasi. Samaki aina ya Capitaine, anayejulikana kisayansi kama Lates niloticus, pamoja na Ngassa, wanadaiwa kuwa wamekuwa vigumu zaidi kupatikana, huku uzalishaji wa Tilapia ukionekana kutotosheleza mahitaji ya soko. Shinikizo hili kwenye upatikanaji wa samaki pia linawaathiri walaji, huku bei ya samaki ikidaiwa kuongezeka kwa kiasi kikubwa katika baadhi ya masoko, hususan Bunia, na hivyo kuongeza zaidi hali ya kutokuwa na uhakika wa chakula miongoni mwa kaya.
Katika kukabiliana na hali hii, ulinzi wa Ziwa Albert hauwezi kutenganishwa na masuala ya usalama na kibinadamu. Makubaliano yaliyofikiwa mwaka 2022 kati ya DRC na Uganda kwa ajili ya kuimarisha ulinzi wa maziwa Albert na Edward bado hayajaonyesha matokeo yaliyotarajiwa kwa kiwango cha chini, hasa kutokana na upungufu wa doria za pamoja. Bila mifumo madhubuti ya ufuatiliaji, udhibiti wa shughuli za uvuvi na ulinzi wa maeneo ya mazalia, shinikizo kwa rasilimali za ziwa linaweza kuendelea kuongezeka.
Katika Siku hii ya Kimataifa ya Maziwa, changamoto inayokabili Ituri kwa hiyo inakwenda mbali zaidi ya uhifadhi wa mazingira. Kulinda Ziwa Albert ni pia kulinda ngao muhimu ya maisha ya maelfu ya familia zilizonyang’anywa fursa ya kufikia mashamba yao kutokana na vita. Hata hivyo, utegemezi huo unalazimisha pia kurejesha usalama, kuweka utaratibu madhubuti katika shughuli za uvuvi na kuhakikisha uhifadhi endelevu wa rasilimali za samaki. Kwa sababu kwa wakazi ambao tayari wamepoteza ardhi yao, kuishiwa kwa rasilimali za ziwa kungekuwa sawa na kupoteza mojawapo ya njia zao za mwisho za kuendelea kuishi.
La Reine Aminata Kitambala