Kutokana na kuendelea kuenea kwa mlipuko wa 17 wa Ugonjwa wa Virusi vya Ebola katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Wizara ya Afya ya Umma imeanza mjini Kisangani kutoa chanjo kwa njia lengwa kwa wataalamu wa afya pamoja na wahudumu wa mstari wa mbele wanaofanya kazi katika majimbo ya Tshopo, Bas-Uélé na Haut-Uélé. Kwa mtazamo wa mipango, hatua hiyo inapongezwa kama kichocheo muhimu cha kuimarisha juhudi za kukabiliana na ugonjwa huo.
Hata hivyo, hali halisi ilivyo uwanjani inaleta swali muhimu: kwa nini kuanza Kisangani wakati kitovu cha ugonjwa kiko Ituri, jimbo ambalo tayari limepoteza watu wengi?
Takwimu za hivi karibuni za Taasisi ya Kitaifa ya Afya ya Umma (INSP) hadi kufikia tarehe 24 Agosti haziachi nafasi ya mashaka. Kati ya visa 5,656 vilivyothibitishwa na vifo 2,715 vilivyoripotiwa nchini kote, Ituri pekee ina visa 4,716 na vifo 2,119, sawa na asilimia 83 ya mzigo wote wa kitaifa wa ugonjwa huo. Kivu Kaskazini inafuata ikiwa na kiwango cha vifo miongoni mwa wagonjwa kinachofikia asilimia 68.2. Kwa upande mwingine, Tshopo ina visa 15 pekee, huku watu 8 wakiwa wamefariki, na haikuripoti uthibitisho wowote mpya wa maambukizi siku hiyo.
Maelezo ya serikali yanategemea mkakati wa kuzuia kuenea kwa ugonjwa huo. Kisangani si jimbo lililoathiriwa zaidi, lakini ni kitovu muhimu cha mawasiliano nchini. Ni makutano ya njia za barabara, mito na anga zinazounganisha majimbo matano. Endapo virusi vitapata nafasi ya kujikita huko, eneo kubwa la katikati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo linaweza kukumbwa na mlipuko mkubwa. Mkuu wa Kitengo cha Afya cha Jimbo la Tshopo, Bienvenu Ikomo, amekumbusha kwamba hatari ya kuenea kwa kasi bado ni kubwa. Kuwachanja wahudumu wa afya wa Kisangani, kwa hiyo, ni jaribio la kujenga kinga na ukanda wa afya kuzunguka kitovu cha ugonjwa, ili kulinda Haut-Uélé ambayo tayari imerekodi visa 184, pamoja na Bas-Uélé.
Pia kuna uhalisia wa kisayansi ambao hauzungumzwi sana. Mlipuko huu umesababishwa na aina ya virusi vya Bundibugyo, ambayo kwa sasa haina chanjo wala tiba iliyoidhinishwa. Chanjo ya Ervebo, iliyotumiwa kwa kiwango kikubwa wakati wa mlipuko wa Ebola wa mwaka 2018 hadi 2020, inalinda dhidi ya aina ya virusi vya Zaïre pekee. Kwa hiyo, chanjo inayotolewa Kisangani ni sehemu ya majaribio ya kitabibu ya chanjo ambazo bado ziko katika hatua ya utafiti, zikilenga kwanza kuwalinda wale wanaokabiliwa na hatari kila siku: madaktari na wahudumu wengine wa afya, timu za maabara, wahudumu wa magari ya wagonjwa pamoja na maafisa wa usafi.
Hata hivyo, mkakati huo, ambao una msingi wa kueleweka katika masuala ya epidemiolojia, ni vigumu kuupokea kwa urahisi mjini Bunia. Katika kitovu cha ugonjwa huo, juhudi za kukabiliana nao zimefikia ukomo wa uwezo. Tarehe 13 Julai iliyopita, madaktari wa Kituo cha Matibabu ya Ebola cha Rwampara walichoma matairi na kutishia kuingia katika mgomo usio na kikomo. Dai lao lilikuwa ni kulipwa mishahara na marupurupu ambayo hayajalipwa tangu tarehe 15 Mei. “Tunaendelea kuwatibu kwa sababu hiyo ndiyo kiapo chetu, lakini tunafanya kazi katika mazingira magumu sana,” alisema Daktari Pascal Bahoya. Kufikia tarehe 12 Julai, wahudumu wa afya 112 walikuwa tayari wameambukizwa, ambapo 35 walikuwa wamefariki. Wakati huohuo, kiwango cha matumizi ya vitanda katika vituo vya matibabu kilikuwa kinakaribia asilimia 100 kitaifa.
Kwa upande wa Ituri, hatua inayofuata, kwa sasa, haitapitia chanjo. Kwa mujibu wa Mkurugenzi Mkuu wa INSP, Dieudonné Mwamba, kipaumbele bado ni kuimarisha mfumo uliopo wa kukabiliana na ugonjwa huo. Hii inahusisha kupeleka maabara 21 katika maeneo yaliyoathiriwa, kuongeza vitanda 42 katika Kituo cha Matibabu ya Ebola cha Bunia, na zaidi ya yote, kuimarisha ushiriki wa jamii katika kuwatambua wagonjwa wanaojificha, huku ufuatiliaji wa watu waliokutana na wagonjwa ukiendelea kusuasua na kushindwa kuvuka asilimia 85.
Kwa jumla, serikali imechagua kulinda maeneo ya nyuma ili kuzuia mlipuko huo kugeuka kuwa tatizo la kitaifa. Ni hatua ambayo, kwa mtazamo wa kimkakati, ni muhimu. Lakini mkakati huo utakuwa mgumu kueleweka iwapo mstari wa mbele, hususan Bunia, utaendelea kukosa mahitaji ya msingi, hata yale muhimu kwa watu wanaohatarisha maisha yao kila siku katika mapambano dhidi ya Ebola.
La Reine Aminata Kitambala