Tangu kutangazwa kwa mlipuko wa Ebola tarehe 15 Mei 2026, jumla ya wahudumu 158 wa afya wameambukizwa virusi vya Ebola aina ya Bundibugyo, huku 45 kati yao wakipoteza maisha. Ituri, ambayo inabeba asilimia 86 ya visa vilivyoripotiwa, imekuwa kitovu cha mlipuko huu unaoweka pia maisha ya wahudumu wa afya katika hatari kubwa.
Kwa wiki kadhaa sasa, idadi ya waathiriwa wa mlipuko wa Ebola Bundibugyo imeendelea kuongezeka katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Afya ya Umma zilizokusanywa hadi tarehe 20 Agosti, wahudumu 158 wa afya wameambukizwa, huku 45 wakifariki dunia. Takwimu hizi zinaonyesha kiwango kikubwa cha hatari kinachowakabili wataalamu wa afya walio mstari wa mbele katika mapambano dhidi ya ugonjwa huo.
Hali hii inatia wasiwasi zaidi kwa sababu kwa sasa hakuna chanjo wala tiba iliyoidhinishwa mahsusi dhidi ya aina ya Bundibugyo. Tofauti na aina ya Zaire, iliyosababisha mlipuko wa Ebola wa mwaka 2018–2020 na ambayo inalindwa kwa chanjo ya Ervebo, wahudumu wanaopambana na mlipuko wa sasa wanafanya kazi katika mazingira yenye kinga ndogo. Chanjo inayotumika mjini Kisangani inatolewa kwa misingi ya huruma kwa wagonjwa, bila uhakika uliothibitishwa wa ufanisi wake dhidi ya aina hii ya virusi.
Katika mazingira hayo magumu, changamoto za kiutendaji zinazokabili vituo vya matibabu zinaongeza hatari: uhaba wa vifaa vya kujikinga, msongamano katika vituo vya matibabu na wagonjwa kufika hospitalini wakiwa wamechelewa. Wakati wa kikao cha maandamano ya kukaa chini kilichoandaliwa mjini Bunia tarehe 20 Agosti, kwa lengo la kudai malipo ya mishahara ya miezi kadhaa iliyocheleweshwa, muuguzi mmoja alieleza hali hiyo kwa kusema: « Tunatumwa vitani bila silaha. » Kauli hiyo inaakisi shinikizo kubwa linalowakabili wahudumu wa afya wanaokabiliwa kila siku na hatari ya kuambukizwa.
Hata hivyo, ukubwa wa tatizo hauwezi kuelezwa kwa hali ya wahudumu wa afya pekee. Kwa mujibu wa Taasisi ya Kitaifa ya Afya ya Umma, asilimia 60 ya vifo bado hutokea ndani ya jamii, nje ya vituo vya afya, huku sehemu kubwa ya misururu ya maambukizi ikiwa bado haijulikani. Kwa upande wake, Africa CDC inakadiria kuwa ni asilimia 10 pekee ya watu waliokutana na waathiriwa wanaotambuliwa. Kuchelewa huku katika kugundua wagonjwa na kuwafuatilia kunachangia kuenea kwa virusi kabla hata wagonjwa hawajafika katika vituo vya matibabu.
Licha ya hali hii yenye huzuni, bado kuna dalili za matumaini. Takribani watu 1,152 tayari wamepona na kurejea katika jamii zao, hasa kutokana na kupata matibabu kwa wakati. Mamlaka za afya pamoja na Shirika la Afya Duniani zinatoa wito kwa wananchi kuchukua hatua haraka wanapoona dalili zinazoweza kuashiria Ebola, zikiwemo homa ya ghafla, maumivu ya kichwa, kutapika, kuhara au macho kuwa mekundu, kwa kupiga simu 109 au kwenda mara moja katika kituo cha afya kilicho karibu. Wananchi pia wanashauriwa kutogusa miili ya watu waliofariki baada ya kuugua homa isiyojulikana chanzo, na kuhakikisha mazishi yanafanyika kwa heshima na kwa kuzingatia taratibu salama, huku wakidumisha usafi wa mikono kwa umakini.
Hadi tarehe 22 Agosti, takwimu za INSP zilionyesha kuwa kulikuwa na visa 5,290 vilivyothibitishwa, vifo 2,516 na kiwango cha vifo cha asilimia 47.6. Mlipuko huo ulikuwa umefikia majimbo sita: Ituri, Kivu Kaskazini, Kivu Kusini, Haut-Uélé, Tshopo na Bas-Uélé. Nchini Ituri, maeneo 54 ya afya kati ya 140 yalikuwa yameathiriwa. Nyuma ya takwimu hizi kuna pia maisha ya wahudumu 45 wa afya waliopoteza maisha wakijaribu kuokoa wengine. Vifo vyao ni ukumbusho mzito kwamba, katika kukabiliana na Ebola Bundibugyo, kuwalinda wahudumu wa afya, kugundua wagonjwa mapema na kuimarisha uangalizi wa jamii ni vipaumbele vya kuokoa maisha.
La Reine Aminata Kitambala