Mazungumzo ya kitaifa yaliyoanzishwa na Rais Félix Tshisekedi sasa yanaingia katika hatua ambayo suala la mipaka yake linakuwa muhimu sawa na msingi wa mchakato wenyewe. Mbele ya Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, Jumanne, Septemba 29, 2026, Mkuu wa MONUSCO, James Swan, alikaribisha mpango huo uliotangazwa mwezi Agosti, huku akiweka masharti kadhaa: mchakato jumuishi, ushiriki mpana, wawezeshaji wanaoaminika na kukubalika na pande zote zinazohusika, pamoja na kulindwa kwa uhuru wa msingi wa raia na nafasi ya kiraia.
Kwa James Swan, mazungumzo hayo yanapaswa kuwawezesha wahusika wa Kongo «kushinda tofauti zao za kisiasa» na kushughulikia vipaumbele vya kitaifa vilivyo vya dharura zaidi. Mjumbe huyo wa Umoja wa Mataifa pia anaunganisha mchakato huo wa ndani na juhudi mbalimbali za kutafuta amani zinazoongozwa hasa na Washington, Doha na Umoja wa Afrika, kwa lengo la kuchangia utatuzi wa mgogoro unaoendelea mashariki mwa DRC. Mkazo wa Umoja wa Mataifa kwa hiyo unaelekezwa katika umuhimu wa kuunda mazingira ya kisiasa yaliyo wazi vya kutosha ili kuwezesha utafutaji wa mwafaka wa kitaifa.
Siku sita kabla yake, Septemba 23, katika Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa, Waziri Mkuu Judith Suminwa alikuwa ametoa mtazamo uliokuwa na mipaka iliyoainishwa zaidi kuhusu mazungumzo yanayotakiwa na Kinshasa. Alisema mazungumzo hayo hayapaswi «kupita pembeni taasisi za nchi wala kuandaa mgawanyo wa madaraka», huku akikataa wazo kwamba mazungumzo ya ndani yanaweza kubadilisha suala la uchokozi wa nje kuwa mzozo wa kawaida wa ndani. Pia alifafanua kuwa mchakato huo unapaswa kuwahusisha nguvu za kisiasa na kijamii zinazozingatia Jamhuri, Katiba, uadilifu wa eneo la taifa na kukataa matumizi ya nguvu.
Tofauti hii ya misimamo sasa inaweka suala la ujumuishaji katikati ya mjadala. Ikiwa serikali inalenga kuwakutanisha wahusika wanaoshirikiana katika misingi fulani ya msingi, huku Umoja wa Mataifa ukisisitiza ushiriki mpana unaoruhusu tofauti za maoni kujitokeza, basi vigezo vya nani atakayeshiriki katika mazungumzo vinakuwa vya msingi. Ni akina nani watakaoalikwa kuketi katika meza hiyo? Ni dhamana zipi zitakazotolewa kwa wale wanaopinga baadhi ya misimamo ya madaraka yaliyopo? Na ni kwa utaratibu gani wawezeshaji watateuliwa ili waweze kukubalika kwa hakika na pande mbalimbali?
Kwa hiyo, mitazamo miwili kuhusu mazungumzo hayo inaonekana kujitokeza. Mtazamo wa kwanza, unaotetewa na Kinshasa, unawasilisha mchakato huo kama chombo cha kuimarisha mshikamano wa kitaifa, kuimarisha taasisi za nchi na kutafuta suluhisho kwa changamoto za ndani bila kufungua tena mjadala kuhusu mgawanyo wa madaraka. Mtazamo wa pili, unaosisitizwa na James Swan, unaweka mkazo zaidi katika uwezo wa mazungumzo kuwakutanisha wahusika wenye misimamo tofauti ili kutafuta mwafaka. Katika mtazamo huo, uwezekano wa kila upande kuzungumza kwa uhuru, wakiwemo wakosoaji wa serikali, unakuwa sehemu muhimu ya mchakato.
Suala la mashariki mwa nchi linaongeza mwelekeo mwingine katika mlinganyo huu. Judith Suminwa amesisitiza umuhimu wa kutolichanganya suala la uchokozi wa nje na matatizo ya kisiasa ya ndani. James Swan, kwa upande wake, anaunganisha mafanikio ya juhudi za amani na kulindwa kwa nafasi ya kiraia, uhuru wa msingi na kuvumiliana kisiasa. Mitazamo hii miwili haikatai umuhimu wa kushughulikia udhaifu wa ndani wa DRC, lakini kila mmoja unaweka mkazo katika eneo tofauti: kwa upande mmoja, mamlaka ya nchi na mshikamano; kwa upande mwingine, uwazi wa kisiasa na ushiriki mpana.
Zaidi ya matamko rasmi, kiini cha mazungumzo ya kitaifa kiko katika kanuni zitakazoongoza mchakato huo: ni nani watakaoketi kwenye meza, watapewa dhamana zipi, chini ya uwezeshaji wa nani, na watakuwa na nafasi gani halisi ya kujadili tofauti za kitaifa? Kati ya mshikamano unaotafutwa na Kinshasa na ujumuishaji unaosisitizwa na Umoja wa Mataifa, uzito wa mchakato huu hautategemea jina lake, bali uwezo wake wa kujenga mazingira ya mazungumzo yanayoaminika kati ya wahusika ambao si lazima wawe na mtazamo mmoja kuhusu mgogoro wa Kongo na mustakabali wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
La Reine Aminata Kitambala